1084 - De eerste beschrijving
“In die tijd was Oudenburg een stad, zelfs de hoofdplaats van gans Vlaanderen ... beroemd om zijn vestingsmuren en verschansingen; zowel langs Oost en Zuid, als langs West en Noord was de stadswal opgetrokken in harde, donkere steen; bovendien hadden de bouwmeesters destijds langs de noordflank de grondmuren nog verstevigd bij middel van grote, regelmatig bekapte stenen die met ijzeren haken in lood gevat, stevig aan mekaar waren geklonken.”
Rond 1084 schreef een monnik van de abdij van Oudenburg de kroniek van zijn klooster. In zijn verslag sprak hij met grote bewondering over de bouwkunst van het Romeinse verleden. Zijn relaas over de constructie van de abdijkerk waarin veel materiaal uit de antieke vesting werd hergebruikt geldt vandaag als het oudste bekende opgravingsverslag van een archeologische site in België.
1956 - Herontdekking door professor Mertens
Eeuwen later bracht professor Jozef Mertens Oudenburg opnieuw onder de aandacht. Met zijn opgravingen in het Romeinse fort en het grafveld van het laatste garnizoen plaatste hij de stad op de internationale archeologische kaart.
Zijn werk vormde het startpunt van een onafgebroken onderzoeksreeks, verdergezet tot in de jaren 2000 door Belgische en Vlaamse overheidsinstellingen (IAP, VIOE), de stad Oudenburg en later ook door commerciële archeologie.
1987 - Opening van het Abtsgebouw
Sinds 1987 bewaart het Abtsgebouw de indrukwekkende collectie van het laat-Romeinse grafveld dat door professor Mertens werd opgegraven. Dit markeerde een nieuwe fase in de ontsluiting van het archeologisch erfgoed van Oudenburg.
2009 - Heropening van het museum
In 2009 opende het museum opnieuw de deuren met een volledig vernieuwde en uitgebreide collectie. Naast het grafveld omvatte de tentoonstelling voortaan ook vondsten uit andere belangrijke opgravingen in en rond het fort, waaronder de site Spegelaere.
De unieke verzameling biedt een helder overzicht van de Gallo-Romeinse bewoning aan de Vlaamse kustvlakte, met bijzondere aandacht voor het fort van Oudenburg.
Het Romeins Archeologisch Museum (RAM) groeide uit tot een referentiecollectie. Een van de belangrijkste laat-Romeinse archeologische verzamelingen van West-Europa.
2023–2024 -Vernieuwing en beleving
In 2023–2024 onderging het museum een grondige make-over. Vandaag kunnen bezoekers genieten van een vernieuwde presentatie en beleving, waarin verleden en heden elkaar ontmoeten. Het museum blijft zo, meer dan ooit, een levende plek van ontdekking, kennis en verwondering.
